میراث رزمی نظامیان سامورایی

ادو، عصر شکوفایی سبک‌های رزمیارباب

در ژاپن عصرِ ادو (۱۶۰۳- ۱۸۶۸) ، به علّت حاکمیت جنگ‌سالاران (شوگون‌ها) ، بافت سیاسی و اجتماعیِ به خصوصی بر سرزمین آفتاب تابان حکم‌فرما بود. ژاپن آن روزگار ، بافت سیاسی منسجم ، تحت یک حکومت واحد نداشت و بر هر منطقه‌ای یک دای‌میو حکومت می‌کرد. این سرزمین چندپارچه، عرصه رقابت‌ها و کشمکش‌های سیاسی میان قبایل قدرتمند ، حاکمان و خاندان‌های با نفوذ بود. رقابتی که ما بین تصاحب قدرت و حفظ موجودیت ، درنوسان بود. در این گیر و دار ، قدرت و موجودیت از آن کسانی بود که مجهز به گروه‌های چریکی و نیرو‌های نظامی بودند. هر قدرت سیاسی (مثل دای‌میوها و خاندان‌های بانفوذ) ، تعدادی نظامیِ (سامورایی) وفادار به خود در اختیار داشت. پاسداران حریم ارباب (یعنی نظامیان سامورایی) از منزلت اجتماعی ویژه‌ای برخوردار بودند و بسیاری از آنان مسئولیت‌هایی را نیز بر عهده می‌گرفتند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این نظامیان، جنگاوری و مهارت در نبردهای مسلحانه (مثل کمان‌داری ، فنون نیزه و از همه بارزتر فنون شمشیر) و نبردهای تن‌به‌تنِ غیرمسلّح (تای‌جوتسو) بود. به همین منظور ، مدارس نظامی زیادی توسعه یافته بودند که هنرهای جنگی و رزمی را به نظامیان خود آموزش می‌دادند. سبک آموزش همه آن‌ مدارس به یک شکل نبوده هرکدام از آن‌ها ، جنبه‌ای خاصّ از فنون جنگی را آموزش می‌دادند. به عبارت بهتر ، نظام فئودالی و چندپارچه ژاپن موجب توسعه سبک‌های متنوعِ رزمی و جنگی شد. درحالی که در یک کشورِ یکپارچه با نظام سیاسی متّحد ، چنین تنوع و توسعه‌ای معنا پیدا نمی‌کند و همه نظامیان حول یک سیستم رزمی واحد آموزش خواهند دید. اما کافی است که تاریخ عصر ادو را مطالعه کنیم و شاهد تنوع‌ سبک‌های رزمی باشیم. به عنوان مثال در خود مهارت شمشیر زنی ، کلّی سبک وجود داشت (مثل سبک مبارزه با دو کاتانا ، سبک مبارزه با یک کاتانا با حالت‌های مختلف و...)

جنگاوران سامورایی

میجی، تقابل سنت و مدرنیته

جنگ داخلی

چند سال پایانی سلطنت توکوگاوا شوگون ، بوجود آورنده‌ی یکی از تلخ‌ترین جنگ‌های داخلی ژاپن در تاریخ این کشور بود.

سرانجام این جنگ‌ها ، تغییر در معادلات سیاسی ژاپن یعنی ختم اقتدار شوگونی و جنگ سالاری و استقرار حکومت امپراطوری بود که پس از آن ژاپن وارد عرصه‌ی جدیدی تحت عنوان "عصر میجی" می‌شود. با آغاز روابط خارجی با دولت‌های اروپایی ، ژاپن به تقلید از آنان ، حرکت به سمت توسعه و پیشرفت را آغاز کرد و از آن هنگام شاهد ظهور دوران جدید (عصر میجی) بر صحفه تاریخ ژاپن می‌شویم. تغییر حاکمیت جنگ سالاری و ملوک الطوایفی به حاکمیت پادشاهی و قانون مدنی از تغییرات مهم آن دوران به حساب می‌آید. در تقابل میان سنت و مدرنیته‌ی عصر میجی، با وجود سلاح‌های گرم و قانون نظام وظیفه عمومی، کارایی بسیاری از سبک‌های رزمی و خود نظامیان سامورایی، زیر سؤال رفت و شماری از سبک‌ها با خود سامورائیان ، به صفحات تاریخ پیوستند و یا حداقل به حاشیه رانده شدند. آن دسته از سبک‌هایی که توانستند با گذرِ سالم از عصر پر تلاطم مِیجی و با تغییر ماهیت از یک هنر جنگی-نظامی به یک مکتب و روش رزمی ، امروزه نیز به یادگار بمانند و در دوجو‌های بسیاری آموزش داده ‌شوند. اگر چه بیشترشان ، به سانِ عصرِ طلاییِ هنرهای رزمی در ادو، تدریس نمی‌شوند. رشته‌هایی مثل بُجوتسو (هنر رزمی مبارزه با چوب)، ای‌آی‌جوتسو  ، سبک‌های مختلف کن‌جوتسو (هنر شمشیر زنی)، سبک‌های مختلف جیوجوتسو و سایر سبک‌های «کوریو» و نیز سبک‌های مدرن امروزی مانند کندو ، ای‌آی‌دو ،  آی‌کی‌دو ، جودو ، جوجیتسو نوین  و... همه از میراث‌های رزمی نظامیان سامورایی است.

کاتانا

از مهم‌ترین تغییرات ماهیتی سبک‌های رزمی ، تغییر از یک هنر جنگی به طریقت رزمی و نوعی سبک زندگی همسو با مدنیت اجتماعی است. در نظام اجتماعی جنگ‌سالار ، حاکمیت از آن کسی است که بیشترین قدرت را داشته باشد. در این‌جا سبک‌های رزمی ابزاری برای اعمال قدرت ، ارعاب ، ازمیان برداشتن رقبا و یا حداقل وسیله‌ای برای حفظ موجودیت در فضای پرتنش جنگ‌سالار است. اما در نظام اجتماعی که حاکمیت از آن قانون است طبیعتاً هر آن‌چه که با جریان مدنیت در تضاد باشد محکوم به زوال می‌شود. در سایه چنین جامعه‌ای ، کارآیی بسیاری از سبک‌ها در حد حضور در فضای رقابت (مسابقات) و یا روشی برای ارتقای توانایی‌های شخصی ، نزول کرد. نیز جنبه فلسفی و معنایی سبک‌های دیگر رزمی نمود بیشتری پیدا کرد. بنابراین هنرهای رزمی از یک ابزار جنگی به یک طریقت و سبک زندگی و ابزاری برای افزایش توانایی‌های فردی تغییر یافت و به جای میدان نبرد ، محیطِ شبیه‌ساز(Simulator) میدان نبرد -یعنی مسابقات- ایجاد شد. فضایی استاندارد و کنترل شده برای علاقه‌مندان به عرصه رقابت.